Masyw Ślęży

Masyw Ślęży leży na Pogórzu Sudeckim i już od dawien dawna był miejscem kultu pogańskiego naszych przodków. Ma on 718 metrów wysokości i kształt rozległego stożka. Uważa się, że od Ślęży pochodzi nazwa Śląska. Są tu trzy rezerwaty: Góra Ślęża, Góra Radunia i Łąka Sulistrowicka. W pobliżu szczytu odkryto kultowy kamienny krąg. Kształt kręgu wskazuje na ścisły związek z kulturą celtycką. Jego twórcami byli najprawdopodobniej sami Celtowie lub ludność pozostająca tu pod ich wpływem. Wizerunki na kamieniach wskazują na kult solarny. W średniowieczu, na szczycie góry był gród warowny, po którym do dziś pozostał jedynie kamienny wał.

Parki krajobrazowe

Książański Park Krajobrazowy został utworzony 28 października 1981 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych najcenniejszych fragmentów Pogórza Wałbrzyskiego. Jednym z ciekawszych drzewostanów jest cis pospolity, gdzie rośnie 400 – letni cis „Bolko” mający prawie 3 m obwodu.

Park Krajobrazowy Chełmy został utworzony w 1992 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych, z unikalnymi w skali europejskiej reliktami działalności wulkanicznej – staropaleozoicznej, permskiej oraz trzeciorzędowej.

Park Krajobrazowy Dolina Baryczy został utworzony 3 czerwca 1996 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych trzech siedlisk: stawy rybne, podmokłe łąki i lasy. Park jest Europejską Ostoją Ptaków. Obszar Parku objęty jest konwencją ochrony środowisk wodnych z Ramsar.

Park Krajobrazowy Dolina Bystrzycy został utworzony w 1998 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych doliny Bystrzycy. Przez środek parku przepływa rzeka Bystrzyca. Na terenie parku znajduje się sztuczny zbiornik retencyjny Jezioro Mietkowskie.

Park Krajobrazowy Dolina Jezierzycy został utworzony 12 sierpnia 1994 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych, wliczając w to florę i faunę. Na terenie parku znajduje się Rezerwat Uroczysko Wrzosy mający na celu ochronę zagrożonych gatunków flory i fauny.

Park Krajobrazowy Doliny Bobru został utworzony 16 listopada 1989 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych i artystycznych tego obszaru. Najcenniejsze zabytki gotyckie jakie tu pozostały to: założenie zamkowe na Górze Zamkowej koło Wlenia oraz rycerska wieża mieszkalna w Siedlęcinie. Charakterystyczne dla krajobrazu kulturowego są kamienne krzyże pokutne pochodzące głównie z XIV – XVI wieku.

Park Krajobrazowy Gór Sowich został utworzony w 1991 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych Masywu Wielkiej Sowy wraz z Kalenicą i Przełęczą Jugowską. Tutejszy typ górskiego krajobrazu, charakteryzujący się dużą koncentracją różnych kontrastowych form na małej powierzchni, w takiej skali nie występuje nigdzie w kraju.

Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich został utworzony w 1998 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych permskich wulkanitów i ich tufów oraz piaskowców, zlepieńców, mułowców i łupków ilastych czerwonego spągowca.

Przemkowski Park Krajobrazowy
został utworzony w 1997 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych czterech mezoregionów: Równiny Szprotawskiej, Wysoczyzny Lubińskiej (Wzgórza Chocianowskie), Borów Dolnośląskich (Równina Nadbobrzańska) i Równiny Legnickiej (Dolina Czarnej Wody).

Rudawski Park Krajobrazowy został utworzony 16 listopada 1989 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych naturalnych górskich i rzecznych geokompleksów przyrodniczych, m.in. określone w 2010 roku rezerwatem przyrody Trzcińskie Mokradła.

Ślężański Park Krajobrazowy
został utworzony w 1988 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych środowiska Masywu Ślęży, jego wartości kulturowych i historycznych. W parku lasy zajmują ok. 5500 ha, w otulinie przeważają pola uprawne.

Śnieżnicki Park Krajobrazowy został utworzony w 1981 roku w celu ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych. W parku zachowały się partie naturalnej Puszczy Sudeckiej z udziałem: buka, wiązu, modrzewia i grabu. W obrębie parku znajduje się pięć rezerwatów przyrody.

Park Narodowy Gór Stołowych

Park Narodowy Gór Stołowych utworzony został 16 września 1993 roku. Park leży na terenie Sudetów Środkowych, przy granicy polsko-czeskiej. Powierzchnia parku wynosi 6340 hektarów i obejmuje wierzchowinowe i centralne partie Gór Stołowych oraz północno-zachodnią część Wzgórz Lewińskich.

Na krajobraz Parku Narodowego Gór Stołowych składają się rozległe płaszczyzny zrównań i wznoszące się nad nimi urwiste ściany. Charakterystyczna jest tu budowa geologiczna, gdzie jest duże nagromadzenie rozmaitych form erozji piaskowców, tworzących głębokie szczeliny, bloki skalne i pojedyncze skałki o nietypowych kształtach.

Lasy zajmują tu 89 % powierzchni parku i są to przede wszystkim nasadzone przez ludzi świerki, które kiepsko się przystosowały do panujących tu warunków. Na terenie dolnego regla, w trudno dostępnych miejscach, takich jak bagna i torfowiska, zachowały się lasy liściaste. Głównymi reprezentantami lasu liściastego są: buczyny sudeckie, buczyny „kwaśne” i jaworzyna.

Ponadto spotykamy tu liczne gatunki mchów, jest ich tu ponad 270 gatunków, około 60 gatunków chronionych porostów i wątrobowców.

Świat zwierząt w parku Narodowym Gór Stołowych reprezentują przede wszystkim: jelenie, dziki, sarny, lisy i wiewiórki. Spotkać można tu również: borsuki, kuny leśne, tchórze, łasice i gronostaje. W parku można spotkać również ponad 200 gatunków ptaków. A najciekawszym z nich są: jarząbek, słonka, bocian czarny i trzemielojad. W parku, ze względu na wysokość gór, nie występują gatunki wysokogórskie.

W 2002 roku przy dyrekcji Parku Narodowego Gór Stołowych zostało otwarte Muzeum Żaby. Eksponaty sprowadzane są z całego świata.

Karkonoski Park Narodowy

Karkonoski Park Narodowy powstał 16 stycznia 1959 roku. Na terenie obecnego parku już w 1933 roku utworzono pierwsze rezerwaty: Śnieżne Kotły, Czarny Kocioł, Kocioł Łomnicki, Kocioł Małego Stawy i Kocioł Wielkiego Stawu.. Obecnie park zajmuje powierzchnię 5580 hektarów. Wokół parku utworzona jest jego otulina o powierzchni 11266 hektarów. Park leży na Głównym Grzbiecie Karkonoszy, od zachodnich zboczy Mumlawskiego Wierchu na zachodzie po Przełęcz Okraj na wschodzie. W skład parku wchodzą również dwie enklawy: Góra Chojnik i Wodospad Szklarki.

Największą część parku zajmują lasy, objęte głównie ochroną częściową. Tereny powyżej granicy lasów czyli piętro alpejskie i subalpejskie objęto ochroną ścisłą.

Szata roślinna Karkonoskiego Parku Narodowego jest bardzo bogata i zróżnicowana. Na stosunkowo niewielkim obszarze spotkać tu można roślinność z różnych krain geograficznych, w tym relikty polodowcowe. Znajdziemy tu również rośliny nie występujące nigdzie indziej na świecie, tak zwane rośliny endemiczne: skalnica bazaltowa czy dzwonek karkonoski.

Fauna na terenie parku jest również mocno rozwinięta. Żyje tu około 40 gatunków ssaków, 16 gatunków nietoperzy i około 90 gatunków ptaków.

Ponadto objęte ochroną są tu: torfowiska wysokie, zarośla kosówki, kotły polodowcowe i zbiorowiska traworośli i ziołorośli.

W 1993 roku Karkonoski Park Narodowy został wpisany na Listę Rezerwatów Biosfery UNESCO.

Historia

Odkrycia archeologiczne wskazują na to, że na tych terenach pierwsze plemiona koczownicze istniały tu już w mezolicie czyli około 4000 lat przed naszą erą.

Pod koniec X wieku, za panowania Mieszka I, Śląsk znalazł się w granicach państwa polskich Piastów. Tereny Śląska zamieszkiwały wówczas różne plemiona, m.in. Ślążanie wokół Góry Ślęży, Opolanie w okolicach Opola, Morawianie w okolicach Raciborza, Dziadoszanie w okolicach Głogowa, czy Bobrzanie nad środkowym Bobrem. Najstarsze miasta śląskie powstawały nad Odrą, a stolicą regionu stał się Wrocław, być może założony już na początku X wieku przez księcia czeskiego Wratysława I. W 1000 roku we Wrocławiu utworzono biskupstwo. Do ważniejszych miast śląskich należało również Opole, Racibórz, Głogów, a także Legnica, Złotoryja, i in.

Naturalne bogactwa, rozwinięte ośrodki miejskie oraz dogodne położenie Śląska na bursztynowym szlaku handlowym sprzyjały częstym najazdom zbrojnym państw sąsiedzkich.

W 1138 roku, po śmierci Bolesława Krzywoustego, ziemie polskie zostały podzielone na dzielnice, między synów Krzywoustego. Śląsk ze stolicą we Wrocławiu otrzymał najstarszy syn – Władysław II Wygnaniec, który zarządzał również dzielnicą senioralną. Kiedy w 1146 roku Władysław został wygnany z kraju przez swych przyrodnich braci, Księstwo Śląskie przejął młodszy brat Wygnańca – Bolesław Kędzierzawy. Synowie Władysława Wygnańca – Bolesław I Wysoki i Mieszko Plątonogi powrócili do kraju dopiero w 1163 roku. Władzę nad Śląskiem przejął wówczas Bolesław Wysoki.

W 1172 roku księstwo Śląskie zostało podzielone między Bolesława Wysokiego, jego brata Mieszka Plątonogiego oraz jego syna Jarosława. Mieszko Plątonogi otrzymał wschodni kraniec księstwa z Raciborzem i Cieszynem, Jarosław – część środkową z Opolem, natomiast pozostałe ziemie Księstwa Śląskiego z Wrocławiem pozostały pod panowaniem Bolesława Wysokiego. Śląsk Opolski, Raciborski i Cieszyński zaczął być nazywany Górnym Śląskiem, natomiast ziemie w dolinie środkowej Odry – Dolnym Śląskiem. Granica między Górnym i Dolnym Śląskiem przebiegała wzdłuż niezasiedlonej Przesieki Śląskiej.

Z czasem Dolny Śląsk zaczął się dzielić na coraz mniejsze księstwa. Powstawały nowe ośrodki władzy, prężnie rozwijały się nowe miasta, a region rozwijał się bardzo szybko.

Dolny Śląsk Piastowski, graniczący z ziemiami czeskimi i niemieckimi często przechodził pod panowanie czeskie, niemieckie, austriackie, a nawet węgierskie.

Pomiędzy XIII a XVII wiekiem granice państw środkowo i wschodnioeuropejskich, położonych na północ od Karpat i Alp zmieniały się w wyniku koligacji, podbojów lub zawieranych pokojów. Granice przesunęły się na wschód, a fale osadników tu przybyłych niosły nowy język, kulturę, religie i styl życia.

W XVI wieku Dolny Śląsk wraz z Wrocławiem leżał w centrum nowoczesnego świata. Wrocław od 1474 roku był członkiem Hanzy – międzynarodowego sojuszu 130 miast kupieckich Europy. Nastąpił ogromny rozwój regionu. Budownictwo było bogate, podejmowano śmiałe projekty inżynieryjne, jak zmiana biegu koryta Odry. Jednak to nie trwało wiecznie.

W 1618 roku na terenie Czech wybuchła wojna religijna, która dotarła i na ziemie Dolnego Ślaska. Wojna Trzydziestoletnia (1618 – 1648) spowodowała ogromne zniszczenia, a znaczna część miast jeszcze przez wiele lat nie potrafiła się podnieść z upadku.

Za czasów panowania austriackich Habsburgów rozwinęła się oświata. W 1702 roku Leopold I wydał przywilej zezwalający na budowę Kolegium Jezuickiego, które było początkiem Uniwersytetu Wrocławskiego. W 1708 roku w Legnicy utworzono Akademię Rycerską, która miała opinię dobrej szkoły średniej.

Habsburgowie na Dolnym Śląsku panowali do 1742 roku, kiedy to pruscy Hohenzollernowie zdobyli te tereny i przyłączyli do terytorium Prus. Hohenzollernowie prowadzili politykę militarną i właśnie im Dolny Śląsk zawdzięcza Twierdzę Srebrnogórską oraz przebudowę austriackiej Twierdzy Kłodzkiej.

Dopiero po przegranej wojnie z Francją nastąpiły zmiany w gospodarce. W wyniku reform w 1808 roku wprowadzono nową ordynację miejską, gdzie wszystkie miasta miały jeden ustrój samorządowy. Nastał czas rozwoju dla regionu, rozwinęło się górnictwo węglowe, powstały zakłady papiernicze, cegielnie, huty żelaza i szkła. Również rolnictwo w tym okresie poszło do przodu. W 1802 roku w Wołowie powstała pierwsza na świecie cukrownia przetwarzająca buraki cukrowe.

W pierwszej połowie XIX wieku na Dolnym Śląsku produkowano już silniki parowe, maszyny tkackie i lokomotywy. W latach czterdziestych XIX wieku dokonano ogromnej rozbudowy kolei, zainwestowano w drogi i transport wodny. Po 1871 roku, kiedy to Prusy pokonały Francję, region wzbogacił się, a to za sprawą reperacji wojennych, jakie Francja musiała wypłacać. Powstały linie produkcyjne, tramwaje i gazownie miejskie.

Działania wojenne z lat 1914 – 1918 ominęły Dolny Śląsk. Jednak podczas II wojny światowej Armia Czerwona przeszła przez te tereny niszcząc twierdze i zdobywając miasta. Zniszczenia były ogromne. Znaczne obszary regionu nigdy nie dźwignęły się z ówczesnego upadku.

Ludność niemiecka, z obawy przed nadchodzącą Armią Czerwoną, uciekła w głąb Niemiec.

Po wojnie Dolny Śląsk powrócił w granice Polski, a opustoszałe tereny zostały zasiedlone przez polskich osadników ze wschodnich rubieży kraju, którzy zaczęli napływać na Dolny Śląsk już w 1945 roku.

Dziś Dolny Śląsk zachwyca ogromem zabytków i różnorodnością terenów zielonych.

Góry Stołowe

Jedną z większych atrakcji Dolnego Śląska są Góry Stołowe, które są jedynym w naszym kraju przykładem gór zwanych płytowymi, o ostrych krawędziach, niemal pionowych zboczach i odosobnionych bastionach skalnych. Fantastyczne formy skalne przybierają kształty prehistorycznych zwierząt, grzybów, młotów czy maczug. Najwyższym szczytem w Górach Stołowych jest Szczeliniec Wielki o wysokości 919 metrów. W Górach Stołowych panuje łagodny klimat, jednak w zacienionych dolinach śnieg zalega czasami do sierpnia.

Góry Sowie

Góry Sowie ciągną się na długość około 26 kilometrów. Zbudowane z prekambryjskich gnejsów, czyli skał metamorficznych, osiągają wysokość 600 do 800 metrów. Jedynie najwyższy szczyt Wielka Sowa osiągnął wysokość 1015 metrów. Stoki Gór Sowich są porośnięte lasami bukowymi i mieszanymi z przewagą świerka. W środkowej części pasma górskiego, na górze Słonecznej o wysokości 950 metrów znajduje się rezerwat leśny Bukowa Kalenica. W dawnych czasach znajdowały się tu cenne kruszce i kamienie szlachetne. Od 1943 roku w rejonie Gór Sowich Niemcy prowadzili z wielkim rozmachem podziemne prace budowlane, pod wspólnym kryptonimem „Riese”. Prace te nigdy nie zostały ukończone, a pozostałością po nich jest wiele podziemnych kompleksów o nieznanym przeznaczeniu. Dziś udostępnione są do zwiedzania fragmenty podziemnych tuneli i tajemniczych pomieszczeń, a także niektóre sztolnie w nieczynnych już kopalniach.